فرق اسید سولفوریک با اسید نیتریک 

فرق اسید سولفوریک با اسید نیتریک یکی از موضوعات مهم در شیمی معدنی است که شناخت آن برای دانشجویان شیمی، متخصصان صنعتی و علاقه‌ مندان به علم شیمی ضروری است. این دو اسید از مهم‌ ترین اسیدهای معدنی در صنعت و آزمایشگاه هستند و هر کدام ویژگی‌ ها و کاربردهای منحصر به فردی دارند. در این مقاله جامع، به بررسی کامل تفاوت‌ های این دو اسید می‌ پردازیم.

فرق خواص فیزیکی اسید سولفوریک با اسید نیتریک

از نظر ظاهری، اسید سولفوریک مایعی غلیظ و روغنی است در حالی که اسید نیتریک مایعی روان و سبک‌تر است. اسید سولفوریک بدون بو است اما اسید نیتریک بوی تند و سوزاننده دارد.

نقطه جوش اسید سولفوریک بسیار بالاتر از اسید نیتریک است. اسید سولفوریک در دمای 337 درجه می‌جوشد در حالی که اسید نیتریک در دمای 83 درجه به جوش می‌آید. این تفاوت نشان می‌دهد که اسید نیتریک فرار و اسید سولفوریک غیرفرار است.

از نظر چگالی نیز اسید سولفوریک سنگین‌تر است. چگالی اسید سولفوریک 1.84 و چگالی اسید نیتریک 1.51 گرم بر سانتی‌متر مکعب است.

فرق خواص شیمیایی اسید سولفوریک با اسید نیتریک

تعداد پروتون قابل آزاد سازی

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این دو اسید در تعداد پروتون‌هایی است که می‌توانند آزاد کنند. اسید سولفوریک دی‌پروتیک است یعنی دو پروتون آزاد می‌کند. اما اسید نیتریک مونوپروتیک است و فقط یک پروتون آزاد می‌ کند.

قدرت اکسیدکنندگی

اسید نیتریک اکسیدکننده بسیار قوی‌تری نسبت به اسید سولفوریک است. اسید نیتریک حتی در حالت رقیق هم خاصیت اکسیدکنندگی دارد. اما اسید سولفوریک فقط در حالت غلیظ و داغ می‌ تواند به عنوان اکسید کننده عمل کند.

خاصیت آبگیری

اسید سولفوریک غلیظ خاصیت آبگیری بسیار قوی دارد. این اسید می‌تواند آب را از ترکیبات مختلف جدا کند و حتی مواد آلی مثل شکر را کربونیزه کند. اسید نیتریک چنین خاصیتی ندارد.

واکنش با فلزات

وقتی اسید سولفوریک رقیق با فلزاتی مثل روی واکنش می‌دهد، گاز هیدروژن آزاد می‌شود. اما اسید نیتریک به دلیل خاصیت اکسیدکنندگی قوی، معمولا گاز هیدروژن تولید نمی‌کند. در عوض اکسیدهای نیتروژن مثل NO یا NO2 آزاد می‌شود.

واکنش با مواد آلی

اسید سولفوریک باعث کربونیزه شدن یا سوختن مواد آلی می‌شود. اما اسید نیتریک باعث نیتراسیون مواد آلی می‌شود. این خاصیت اسید نیتریک در تولید مواد منفجره مثل TNT و نیتروگلیسیرین کاربرد دارد.

اگر به دنبال تهیه اسید سولفوریک، اسید نیتریک یا سایر اسیدهای معدنی با درجه خلوص بالا هستید، آداک شیمی یکی از معتبرترین مراکز عرضه مواد شیمیایی در ایران است. این مجموعه با سال‌ ها تجربه در زمینه تامین مواد شیمیایی آزمایشگاهی و صنعتی، محصولات خود را با ضمانت کیفیت و قیمت مناسب عرضه می‌ کند.

فرق کاربردهای اسید سولفوریک با اسید نیتریک

کاربردهای اسید سولفوریک

اسید سولفوریک بیشترین مصرف را در تولید کودهای شیمیایی مثل سوپرفسفات و سولفات آمونیوم دارد. این اسید همچنین در صنایع پتروشیمی برای پالایش نفت و تصفیه روغن استفاده می‌شود.

یکی از کاربردهای مهم اسید سولفوریک در باتری‌های سرب-اسید خودرو است. در صنایع فلزی نیز برای اسیدشویی و استخراج فلزات از این اسید استفاده می‌شود. تولید رنگ‌ها، دترجنت‌ها و داروها از دیگر کاربردهای این اسید است.

کاربردهای اسید نیتریک

اسید نیتریک در تولید کودهای نیتراته مثل نیترات آمونیوم کاربرد دارد. مهم‌ترین کاربرد این اسید در صنایع نظامی و تولید مواد منفجره مثل TNT، نیتروگلیسیرین و باروت است.

در صنعت جواهرسازی از اسید نیتریک برای تشخیص طلای اصل از تقلبی استفاده می‌شود. حکاکی روی فلزات، تولید رنگ‌های آزو و ساخت نایلون از دیگر کاربردهای این اسید است.

ترکیب اسید نیتریک با اسید کلریدریک، تیزاب سلطانی را تشکیل می‌دهد که قادر به حل کردن طلا و پلاتین است.

فرق خطرات اسید سولفوریک با اسید نیتریک

خطرات اسید سولفوریک

اسید سولفوریک غلیظ به دلیل خاصیت آبگیری قوی بسیار خطرناک است. این اسید می‌تواند آسیب‌های عمیق بافتی ایجاد کند. تماس با چشم می‌تواند باعث کوری دائمی شود.

وقتی آب به اسید سولفوریک غلیظ اضافه شود، واکنش بسیار گرمازایی رخ می‌دهد که می‌تواند باعث پاشیدن اسید شود. به همین دلیل همیشه باید اسید را به آب اضافه کرد نه برعکس.

خطرات اسید نیتریک

خطر اصلی اسید نیتریک مربوط به بخارات سمی آن است. استنشاق این بخارات می‌تواند آسیب جدی به ریه‌ها وارد کند. اسید نیتریک در تماس با مواد آلی می‌تواند باعث آتش‌سوزی یا حتی انفجار شود.

تماس پوست با اسید نیتریک باعث ایجاد لکه‌های زرد رنگ می‌شود. این پدیده به نام واکنش گزانتوپروتئیک شناخته می‌شود و به دلیل واکنش نیتراسیون با پروتئین‌های پوست رخ می‌دهد.

نکات ایمنی مشترک

برای کار با هر دو اسید استفاده از دستکش مقاوم در برابر اسید، عینک ایمنی و روپوش آزمایشگاهی ضروری است. برای اسید نیتریک استفاده از ماسک تنفسی نیز توصیه می‌شود. دسترسی به آب فراوان و دوش اضطراری در محل کار الزامی است.

فرق روش تولید اسید سولفوریک با اسید نیتریک

تولید اسید سولفوریک

اسید سولفوریک به روش تماسی تولید می‌شود. در این روش ابتدا گوگرد در اکسیژن می‌سوزد و دی‌اکسید گوگرد تولید می‌شود. سپس دی‌اکسید گوگرد در حضور کاتالیزور وانادیوم پنتاکسید به تری‌اکسید گوگرد تبدیل می‌شود. در نهایت تری‌اکسید گوگرد با آب ترکیب شده و اسید سولفوریک تولید می‌شود.

تولید اسید نیتریک

اسید نیتریک به روش اوستوالد تولید می‌شود. در این روش آمونیاک در حضور کاتالیزور پلاتین اکسید می‌شود و مونوکسید نیتروژن تولید می‌شود. سپس مونوکسید نیتروژن با اکسیژن ترکیب شده و دی‌اکسید نیتروژن تولید می‌شود. در نهایت دی‌اکسید نیتروژن در آب حل شده و اسید نیتریک تشکیل می‌ شود.

سوالات متداول

کدام اسید قوی‌ تر است، اسید سولفوریک یا اسید نیتریک؟

از نظر قدرت اسیدی هر دو اسید سولفوریک و اسید نیتریک جزو اسیدهای قوی محسوب می‌شوند. اما از نظر قدرت اکسیدکنندگی، اسید نیتریک قوی‌تر از اسید سولفوریک است.

کدام اسید خطرناک‌ تر است، اسید سولفوریک یا اسید نیتریک؟

هر دو اسید سولفوریک و اسید نیتریک بسیار خطرناک هستند. اسید سولفوریک غلیظ به دلیل خاصیت آبگیری قوی می‌تواند آسیب بافتی شدیدتری ایجاد کند. اما بخارات اسید نیتریک خطر تنفسی بیشتری دارد.